Vochtige kelder: oorzaken, behandelen en vochtvrij maken

Waarom is een kelder vochtig?

Een kelder zit onder de grond: muren en vloer raken grond die het hele jaar vochtig blijft, en soms grondwater. In veel oudere Belgische woningen hebben die bakstenen of breukstenen keldermuren nooit een bescherming tegen de grond gekregen. Het vocht trekt er langzaam door, zoals bij een spons.

Daarbij komt een verschijnsel dat vaak vergeten wordt: een kelder is kouder dan de rest van het huis. Komt er warmere lucht binnen, dan slaat de waterdamp daarin neer op de koude muren. Een kelder kan dus vochtig zijn zonder dat er één druppel door de muur komt.

De vochtbronnen die u moet onderscheiden

Voor u aan een oplossing denkt, moet u weten waar het water vandaan komt. In een kelder gaat het bijna altijd om een of meer van deze bronnen:

• water dat door de keldermuren dringt: natte grond duwt het vocht door het metselwerk, vooral na hevige regen;
• opstijgend vocht via de vloer en de muurvoet, omdat er geen waterkerende laag is;
• condensatie: warme, vochtige lucht koelt af tegen de wanden en laat er water achter;
• een lek: een leiding, de riolering, een gebarsten regenput of een regenpijp die tegen de gevel leegloopt;
• een stijgende grondwaterstand, of een hellend terrein dat regenwater naar de woning stuurt.

Hoe weet u waar het vocht in uw kelder vandaan komt?

Een eenvoudige test helpt om condensatie te onderscheiden van vocht uit de muur. Kleef een stuk plastic of aluminiumfolie op de muur, met de randen goed afgetapet, en wacht een of twee dagen. Zit het water aan de kant van de kelder, dan condenseert de lucht. Zit het aan de kant van de muur, dan komt het vocht uit het metselwerk.

Let ook op wanneer het probleem opduikt:

• net na regen: wijst op water dat door de muren dringt of op een slecht werkende regenafvoer;
• vooral in de zomer, met druipende muren: wijst op condensatie;
• het hele jaar door, met een rand onderaan de muren en salpeter: wijst op opstijgend vocht in de kelder;
• een plas altijd op dezelfde plek, ook bij droog weer: wijst op een lek of een plaatselijke waterinsijpeling.

Moet een kelder verlucht worden?

Ja. Een gesloten kelder houdt zijn vocht, zijn geur en de schimmelsporen vast. Keldergaten en verluchtingsroosters dienen om de lucht te verversen: stop ze nooit dicht, ook niet om de warmte binnen te houden. Twee openingen aan tegenoverliggende kanten zorgen voor veel betere doorstroming dan één.

Maar verluchten alleen maakt een kelder niet droog als het water door de muren komt. Ventilatie voert waterdamp af, ze houdt geen water tegen dat uit de grond komt.

Een vochtige kelder goed verluchten: wanneer open, wanneer dicht

De nuttigste regel: verlucht een kelder wanneer de buitenlucht frisser is dan de kelderlucht. Die frisse lucht warmt binnen op, kan dan vocht opnemen en voert het weer naar buiten.

Omgekeerd laat een kelder openzetten op een warme, drukkende dag lucht vol waterdamp binnen, die meteen neerslaat op de koude muren. Daarom zijn sommige kelders in de zomer vochtiger dan in de winter. In de praktijk:

• in de zomer verlucht u liever ’s nachts of vroeg in de ochtend, en houdt u de kelder dicht tijdens de warme uren;
• in de winter en het tussenseizoen helpt de koele buitenlucht om te drogen: laat de roosters open;
• met een hygrometer in de kelder en een buiten ziet u of verluchten de toestand verbetert of verslechtert.

Een ontvochtiger in de kelder: helpt dat?

Een elektrische ontvochtiger droogt de lucht, op voorwaarde dat de kelder dicht blijft terwijl hij draait. Bij lichte condensatie kan dat volstaan. Hij behandelt de lucht, niet de oorzaak: komt het water door de muren, dan blijft hij eindeloos draaien.

Heeft de kelder geen enkele opening, dan kan mechanische ventilatie helpen: een kleine afzuigventilator die de kelderlucht via een kanaal naar buiten blaast, met een luchttoevoer elders. Er bestaan ook systemen die alleen verluchten wanneer de buitenlucht droger is dan de kelderlucht.

De kelderzwam: een zwam om in het oog te houden

De kelderzwam (Coniophora puteana) tast heel vochtig hout aan: keldertrappen, rekken, balken die op een natte muur rusten. Net als de echte huiszwam veroorzaakt hij bruinrot, en het hout barst uiteindelijk in blokjes.

U herkent hem aan fijne, bruine tot zwarte draden die als een waaier over hout of metselwerk lopen, en aan een plat vruchtlichaam, eerst gelig en dan olijfbruin. Hij heeft veel water nodig en blijft meestal dicht bij de vochtbron: is die weggenomen en het aangetaste hout vervangen, dan groeit hij niet verder. In het begin lijkt hij op huiszwam: laat hem dus herkennen door een vakman voor u een behandeling kiest.

Salpeter en schimmel in de kelder

Salpeter is een wit poeder dat ontstaat wanneer water door de muur trekt en verdampt, en zijn zouten achterlaat. Het wijst op een muur die vochtig blijft. Borstel het droog af, was het niet met veel water, en zoek vooral waar het water vandaan komt.

Schimmel groeit op wat hem voedt: karton, hout, textiel, leer. Hij toont dat de lucht te vochtig is. Schimmel wegpoetsen zonder het vocht in de kelder aan te pakken, stelt het probleem alleen uit.

Wat u meteen kunt doen

Enkele eenvoudige reflexen beperken de schade in afwachting van een blijvende oplossing:

• controleer dakgoten, regenpijpen en putten: een regenpijp die tegen de gevel overloopt, maakt een keldermuur al nat;
• maak keldergaten en roosters vrij, en sluit ze in de winter niet af;
• zet uw spullen weg van muren en vloer: metalen rekken, paletten, plastic bakken in plaats van dozen;
• schilder, isoleer of verberg een vochtige muur niet achter een plaat: u sluit het water op;
• neem foto’s met datum, vooral na regen, om de evolutie aan een vakman te tonen.

Een vochtige kelder behandelen: de oplossing volgens de oorzaak

Er bestaat geen behandeling die voor elke kelder werkt. De juiste oplossing hangt af van de vochtbron die ter plaatse vastgesteld wordt:

• water door de keldermuren: kelderdichting langs binnen, of waterdicht maken langs buiten als er langs de fundering gegraven kan worden;
• sterke waterdruk of hoog grondwater: drainage rond de woning, of drainage langs binnen die het water opvangt in een put met pomp;
• opstijgend vocht via de muurvoet: een vochtscherm, vaak door muurinjectie;
• condensatie: betere verluchting, soms mechanisch, en ontvochtiging;
• een lek of slecht afgevoerd regenwater: de leiding, de regenput of de regenpijpen herstellen.

Kunt u een vochtige kelder inrichten of isoleren?

Niet voordat het vocht opgelost is. Een voorzetwand, isolatie of bekleding op een vochtige muur verbergt het probleem en kan het verergeren: het water zit opgesloten, hout en gipsplaten rotten, en schimmel groeit uit het zicht.

Wilt u van uw kelder een leefruimte maken, zeg dat dan meteen bij het eerste bezoek: het geplande gebruik verandert de aanbevolen oplossing en de nodige graad van waterdichtheid.

Wat kost het om een kelder vochtvrij te maken?

Een prijs geeft men niet zonder bezoek. Wat het bedrag vooral bepaalt:

• de vochtbron, en of er meerdere zijn;
• de oppervlakte muren en vloer die behandeld moet worden;
• de toegang langs buiten: graven langs een rijwoning is vaak onmogelijk;
• de waterdruk en de grondwaterstand;
• de staat van het metselwerk en de afwerking, al dan niet in de offerte.