Ventilatie tegen vocht: systeem A, C, D en goed verluchten

Waarom ventileren tegen vocht?

Ventileren is vochtige, bedompte binnenlucht vervangen door buitenlucht, die droger is zodra ze opgewarmd wordt. Zonder die uitwisseling blijft de waterdamp van douche, koken, was en ademhaling binnen en slaat hij neer op koude oppervlakken: eerst condens, dan schimmel.

Goede ventilatie vervangt het opsporen van een lek, doorslaand of opstijgend vocht niet. Ze lost vocht op dat binnen ontstaat; water dat van buiten komt, pakt u aan bij de bron.

Verluchten of ventileren: wat is het verschil?

Verluchten is enkele minuten de ramen wijd openzetten om de lucht in één keer te verversen; ventileren is zorgen voor een permanente luchtverversing, dag en nacht, ook met gesloten ramen. Ze vullen elkaar aan.

Elke dag verluchten blijft nuttig, zeker na het douchen of koken. Maar niemand zet 's nachts in de winter de ramen open, en net dan stapelt de waterdamp zich op in de gesloten slaapkamers. Alleen een continue ventilatie vangt dat op.

Heeft ventileren zin als het buiten vochtig is?

In het stookseizoen wel: koude buitenlucht bevat weinig waterdamp, ook als ze vochtig aanvoelt. Eenmaal binnen opgewarmd, daalt haar relatieve vochtigheid sterk en kan ze vocht opnemen en afvoeren.

In de zomer ligt het anders voor koele ruimtes zoals een kelder: warme, vochtige buitenlucht die er binnenkomt, koelt af en kan er condenseren. Een kelder verlucht u daarom beter op koelere momenten.

Hoe werkt ventilatie in een woning?

Het principe is voor elk systeem hetzelfde: verse lucht komt binnen in de droge ruimtes en gaat buiten via de natte ruimtes. Concreet:

• buitenlucht wordt toegevoerd in de woonkamer, eetkamer, slaapkamers en het bureau;
• ze stroomt door de woning via doorstroomopeningen, vaak een spleet onder de binnendeuren;
• ze wordt afgevoerd in keuken, badkamer, toilet en wasplaats, waar waterdamp en geurtjes ontstaan.

Ventilatiesystemen A, B, C en D

De Belgische norm voor woningventilatie deelt de systemen in vier families in, naargelang toevoer en afvoer natuurlijk of mechanisch gebeuren:

• systeem A: natuurlijke toevoer via roosters en natuurlijke afvoer via verticale kanalen tot boven het dak, zonder ventilator;
• systeem B: mechanische toevoer met een ventilator en natuurlijke afvoer; dat komt in woningen weinig voor;
• systeem C: natuurlijke toevoer via roosters in de ramen of muren van de droge ruimtes, en mechanische afzuiging in de natte ruimtes;
• systeem D: mechanische toevoer én afvoer via een kanalennet, meestal met een warmtewisselaar die de warmte van de uitgaande lucht recupereert, ook balansventilatie genoemd.

Systeem C in een bestaande woning

Systeem C is in een bestaande woning vaak het eenvoudigst te plaatsen: roosters in de ramen van de droge ruimtes en een afzuigunit die met enkele kanalen verbonden is met de natte ruimtes. De werken blijven beperkt, en er bestaan versies waarvan het debiet zich aanpast aan de luchtvochtigheid of de aanwezigheid van bewoners.

Het nadeel: in de winter komt de koude lucht rechtstreeks binnen via de roosters. Die moeten goed geplaatst zijn, bovenaan het raam, om tocht te vermijden, en mogen niet dicht als het koud is.

Systeem D of balansventilatie

Systeem D blaast gefilterde verse lucht in de droge ruimtes en zuigt vochtige lucht weg uit de natte ruimtes, met twee kanalennetten. Met warmterecuperatie wordt de binnenkomende lucht opgewarmd door de uitgaande lucht, zonder dat beide zich vermengen.

In een goed geïsoleerde, luchtdichte woning is dit het meest comfortabele en zuinigste systeem. Bij renovatie vraagt het plaats voor het toestel en de kanalen, vaak op zolder of in verlaagde plafonds, en regelmatig onderhoud van de filters.

Een oude woning beter ventileren zonder grote werken

Is een volledig systeem niet meteen mogelijk, dan kunt u de toestand al stap voor stap flink verbeteren:

• ventilatieroosters laten plaatsen op de ramen van slaapkamers en woonkamer, zeker als die vervangen werden;
• een ventilator in de badkamer, bediend met de lichtschakelaar of een vochtsensor;
• de dampkap naar buiten laten afvoeren in plaats van de lucht te recirculeren;
• nagaan of er een luchtspleet onder de binnendeuren is;
• oude roosters en ventilatiekanalen die in de loop der jaren dichtgestopt werden, opnieuw vrijmaken.

Ventilatie en isolatie horen samen

Een woning isoleren of de ramen vervangen zonder aan ventilatie te denken, is een klassieke oorzaak van condensatie. De woning wordt luchtdichter, het vocht ontsnapt niet meer via kieren en slaat neer op de muren die koud gebleven zijn.

De regel is eenvoudig: wie de woning luchtdichter maakt, regelt tegelijk de ventilatie. De gewestelijke EPB-regels leggen voor bepaalde werken trouwens ventilatie-eisen op. Die verschillen tussen Vlaanderen, Brussel en Wallonië: uw aannemer of de officiële website van uw gewest vertelt u wat voor uw werken geldt.

Wat de prijs bepaalt

De prijs van ventilatie geeft men niet zonder bezoek, omdat hij sterk van de woning afhangt. Wat hem bepaalt:

• het gekozen systeem: een paar roosters en een ventilator vragen niet hetzelfde werk als volledige balansventilatie;
• het aantal ruimtes en de lengte van de kanalen;
• de beschikbare plaats voor het toestel en de kanalen, en de nodige boringen;
• de afwerking: verlaagde plafonds, koffers, schilderwerk;
• de inregeling, de debietmeting en het onderhoudscontract, al dan niet in de offerte.

De vragen die u best stelt

Een goede offerte voor ventilatie beantwoordt duidelijk enkele vragen. Stel ze aan elk bedrijf:

• worden de debieten op het einde van de werken per ruimte gemeten en ingeregeld?
• waar komt het toestel, en hoeveel geluid maakt het in de slaapkamers?
• welk onderhoud is nodig, hoe vaak, en wat kosten de filters?
• werd de oorzaak van het vocht nagegaan, en wordt bestaande schimmel behandeld?
• voldoen de werken aan de eisen van uw gewest?

Ventilatie onderhouden

Ventilatie zonder onderhoud verliest snel haar werking. Reinig regelmatig de roosters en afzuigventielen, die stof vasthouden, en vervang de filters van balansventilatie volgens de richtlijnen van de fabrikant.

Zet de ventilatie niet uit om te besparen: ze is gemaakt om voortdurend op lage stand te draaien, en hoger tijdens het douchen of koken. Komt het vocht terug terwijl de ventilatie werkt, laat dan de debieten controleren.