Huiszwam: herkennen, stoppen en uw woning laten behandelen

Wat is huiszwam?

De echte huiszwam (Serpula lacrymans) is een houtaantastende zwam: hij verteert de cellulose in het hout. Aangetast hout wordt bruin, scheurt in kleine blokjes en verkruimelt uiteindelijk tussen de vingers. Men spreekt van bruinrot of kubusvormige rot.

Op de zwam verschijnen soms waterdruppels, vandaar de Latijnse naam lacrymans, de wenende. Op droog hout groeit hij niet: hij heeft hout nodig dat lange tijd vochtig blijft, meestal boven ongeveer 20 % vocht, op een besloten plek met weinig ventilatie en vaak weinig licht.

De eerste signalen van huiszwam

In het begin ziet u de zwam zelf bijna nooit. U ziet de gevolgen, of sporen waar hij uit zijn schuilplaats komt:

• een wit, pluizig of vilterig laagje achter een plint, onder een vloer of in een kelderhoek;
• grijze strengen van enkele millimeters dik die over het metselwerk lopen;
• fijn bruinoranje, roestkleurig stof op de vloer of de meubels: dat zijn de sporen;
• een duidelijke paddenstoelen- of bosgeur die terugkomt, ook na verluchten;
• een vloer die doorzakt, een plint die vervormt, hout dat hol klinkt als u erop tikt.

Hoe ziet huiszwam eruit?

Als hij goed ingeburgerd is, vormt de huiszwam een vruchtlichaam: een platte, gerimpelde koek, bruinoranje tot roestbruin, met een dikke witte rand. Die verspreidt het roestbruine stof.

Onder het oppervlak groeit een netwerk van draden, het mycelium, en dikkere strengen die water en voedingsstoffen vervoeren. Die strengen kunnen door de voegen van metselwerk heen groeien en meters afleggen om ander hout te bereiken. Daarom is huiszwam zo verraderlijk: wat u ziet, is vaak maar een klein deel van de aantasting.

Waarom huiszwam ontstaat

Huiszwam heeft hout en water nodig. De sporen zijn bijna overal aanwezig; het vocht laat ze kiemen. De meest voorkomende oorzaken zijn:

• een lek in een leiding of het dak, of waterschade die niet goed gedroogd werd;
• doorslaand vocht via de gevel, een dakgoot of de voet van een muur;
• opstijgend vocht, dat de voet van de muren nat maakt en het hout dat ertegen ligt;
• een houten vloer boven een slecht verluchte kruipruimte, of balken die in een vochtige muur zitten;
• een renovatie die het vocht heeft ingesloten: isolatie zonder ventilatie, lambrisering op een muur die nog niet droog was.

Huiszwam, schimmel, salpeter: niet verwarren

Verschillende problemen lijken op het eerste gezicht op elkaar. Ze onderscheiden verandert de behandeling volledig:

• schimmel geeft zwarte, groene of grijze vlekken aan het oppervlak, vooral in koude hoeken, en is af te vegen; hij vernielt het hout niet;
• salpeter is een wit, kristallijn poeder dat van het metselwerk afbrokkelt: dat zijn zouten, geen zwam;
• de kelderzwam (Coniophora puteana), een andere houtzwam, heeft nog meer water nodig, vormt eerder bruine tot zwarte draden en blijft dicht bij de vochtbron;
• zwammen op brandhout of een pallet hebben meestal niets met huiszwam te maken.

Is huiszwam gevaarlijk?

Voor de woning wel: door het hout te vernielen kan hij een vloer, een balk of een trap verzwakken. Baksteen en beton eet hij niet op, maar zijn strengen groeien erdoorheen om verderop hout te vinden.

Voor de bewoners is huiszwam niet giftig zoals een vergif, maar de sporen en het vocht dat erbij hoort, verslechteren de binnenlucht en kunnen gevoelige of allergische mensen hinderen. Bij ademhalingsklachten praat u best met uw huisarts.

Huiszwam stoppen: de behandeling

Een degelijke behandeling pakt de zwam aan én wat hem in leven houdt. Ze verloopt meestal zo:

• de vochtbron opsporen en wegnemen: zonder dat komt de zwam terug;
• de aantasting precies afbakenen, door vloeren, lambrisering of pleister te openen waar nodig;
• aangetast hout verwijderen en afvoeren, met een veiligheidsmarge voorbij de zichtbaar beschadigde zone;
• het besmette metselwerk reinigen en behandelen, vaak door injectie en verstuiving van een schimmelwerend middel;
• het hout vervangen door behandeld hout, en het metselwerk laten drogen voor alles weer dicht gaat;
• de ventilatie van risicoplekken verbeteren, zodat het hout droog blijft.

Kan ik huiszwam zelf bestrijden?

Bleekwater, azijn of een oppervlaktemiddel volstaan niet: ze laten verdwijnen wat zichtbaar is, zonder de zwam te bereiken die in de muren en het hout ernaast zit. De moeilijkheid is niet doden wat uitsteekt, maar de volledige omvang van de aantasting en de oorzaak vinden.

Wat u wel meteen kunt doen: het water afsluiten bij een lek, verluchten, gedateerde foto's nemen en geen aangetast hout naar andere ruimtes verplaatsen.

Wat de prijs van een behandeling bepaalt

De prijs van een huiszwambehandeling geeft men niet zonder bezoek, en een bedrag aan de telefoon zegt weinig. Wat hem bepaalt:

• de omvang van de aantasting, vaak groter dan wat u ziet;
• de hoeveelheid hout die vervangen moet worden, en of het om dragende delen gaat;
• de oppervlakte metselwerk die behandeld moet worden;
• de werken om de oorzaak weg te nemen: lek, doorslaand of opstijgend vocht, ventilatie;
• de afwerking achteraf: vloeren, pleisterwerk, schilderwerk, al dan niet in de offerte.

Een woning met huiszwam kopen of verkopen

Een woning met huiszwam kopen kan, als u de omvang van het probleem kent vóór u tekent en de behandeling laat begroten. Een bezoek door een vakman vóór de aankoop is de beste reflex als u een van de signalen hierboven ziet.

Voor zover wij weten, bestaat er in België geen algemene meldingsplicht voor huiszwam: het belangrijkste is dat de koper geïnformeerd wordt. Een verkoper die het probleem kent, heeft er alle belang bij het te melden en het verslag van de behandeling te bezorgen. Voor uw precieze situatie praat u best met uw notaris.

En de verzekering?

Niet alle polissen behandelen huiszwam op dezelfde manier, en schade door zwammen is soms uitgesloten. De oorzaak van het probleem, zoals waterschade, kan daarentegen gedekt zijn volgens uw contract. Lees uw voorwaarden na en neem gedateerde foto's zodra u iets opmerkt.

Voorkomen dat hij terugkomt

Een droge, goed verluchte woning geeft huiszwam geen kans. De goede reflexen:

• lekken snel herstellen en goed drogen na waterschade;
• de verluchtingsroosters van kelders en kruipruimtes vrijhouden;
• geen hout tegen een vochtige muur plaatsen, en een vochtige muur niet achter een lambrisering wegstoppen;
• risicoplekken in het oog houden: muurvoeten, onder de trap, vloeren op het gelijkvloers, kelders.